VÀI CHI TIẾT VỀ CUỐN

VÀI CHI TIẾT VỀ CUỐN
“CUỘC ĐỜI CỦA HẢI QUÂN ĐÔ ĐỐC COURBET”
(VIE ILLUSTRÉ DE L’AMIRAL COURBET)
Cuốn sách này khổ 20×28 phân, dày 239 trang, và có 15 minh họa bằng bút sắt rất đẹp. Sách không để năm in, nhưng các nhà chơi sách và bán cổ thư ở Pháp đều đồng ý cho là sách được in trước năm 1923, như vậy là tuổi đời của sách là khoảng từ 90 tới 100 tuổi. Tác giả là một Bá tước tên là de LIONVAL và họa sĩ minh họa là CH. JOUVENOT. Người viết biết là người Pháp này đã có lúc là Tổng tư lệnh Hải, Lục quân Pháp ở Bắc kỳ nên, vì thấy ông ta cũng đóng một vai trò quan trọng trong lúc Pháp xâm lấn nước ta, nên cũng cảm thấy hứng thú giới thiệu một vài chi tiết của cuốn sách.
Cuốn sách dày 239 trang được chia ra làm ba Phần:
Phần I gồm 6 chương
Phần II gồm 4 chương
Phần III gồm 10 chương.
Tuy nhiên trong cả ba Phần chỉ có Phần III là có liên quan tới người mình, hai Phần trước, Phần I nói về tuổi trẻ của Courbet và binh nghiệp của ông. Phần II nói về những năm Courbet là một sĩ quan Hải quân cao cấp hoạt động ở các địa diểm như Quần đảo Antilles – Boyardville – Nouvelle Calédonie… Chỉ có Phần III là liên quan tới người mình và nói về các chiến dịch ở Trung Kỳ, ở Bắc Kỳ, về trận chiến với Trung Hoa, và về cái chết của Courbet và tang lễ của ông ta.
Phần III được chia làm mười Chương:
Chương 1: Nói về cái chết của Tư Lệnh Rivière – Courbet thành Hạm trưởng và được cử sang Bắc Kỳ.
Chương 2: Gồm phần mô tả và tóm lược lịch sử xứ Bắc Kỳ – Hiệp ước đầu tiên ký với Pháp dưới thời Lộ Y XVI – Các Dòng Thừa Sai ở Viễn Đông.
Chương 3: Nói về J. Dupuis, nhà thám hiểm người Pháp – Về Hiệp ước ký với triều đình Huế – Về việc nhượng thành Hà Nội – Về việc Trung úy Garnier chinh phục miền đồng bằng Bắc Kỳ – Về cái chết của Garnier – Về những đòi hỏi của người Nam đối với các ngoại nhân – Về việc tàn sát tư lệnh Rivière.
Chương 4: Nói về các cuộc hành quân ở duyên hải Trung Kỳ – Bắn phá và đánh chiếm Thuận An – Annam đầu hàng – Hiệp định ký bởi Harmand, quan cai trị dân chính ở Huế.
Chương 5: Cuộc hành quân của tướng Bouet ở Bắc Kỳ – Đô Đốc Courbet được phong làm Tư Lệnh Hải và Lục quân ở Bắc Kỳ – Bắn phá Phu Sa và đánh chiếm Sơn Tây – Courbet bị thay thế bởi tướng Billot – Courbet được Đệ Nhất đẳng Bắc Đẩu Bội tinh – Courbet được thăng Phó Đề Đốc.
Chương 6: Tướng Millot ở Bắc Kỳ – Hiệp ước Thiên Tân – Bị mai phục và rút lui khỏi Bắc Lệ – Song Mía.
Chương 7: Bắn phá Fou-Tchéou.
Chương 8: Nói về Formose – Đánh chiếm Kelung – Tấn công Tamsui – Truy lùng hạm đội Trung hoa – Tấn công Shei-Pou bằng chiến thuyền – Những chiến thuyền đó bị tiêu hủy.
Chương 9: Chiếm cứ quần đảo Pescadores – Bệnh tật của Đô Đốc Courbet – Hòa ước ký với Trung Hoa – Cái chết của Đô Đốc Courbet – Niềm xúc cảm và nỗi đau ở bên Pháp khi nghe thấy hung tín.
Chương 10: Chiến thuyền chở thi hài Courbet Bayard hồi hương – Các dấu hiệu biểu dương lòng ái quốc và ái mộ trên suốt lộ trình – Nghi thức lễ tang ở quần đảo Hyères – Quốc táng ở Điện Invalides – Nghi thức và tang lễ ở Abbéville – Điếu văn của Đức Cha Freppel – Kết luận.
Cuốn sách cũng có thể coi như một nguồn tài liệu sử học cho những ai làm công việc nghiên cứu về thời kỳ chúng ta bị thực dân Pháp xâm lược và đô hộ.
Trích hồi ký 60 năm chơi sách, chương VI
VŨ ANH TUẤN